Maria Kwak - 72

Gezinsblad van Franz te Brömmelstroet en Maria Kwak

Maria Kwak

De van oorsprong Nederlandse naam Te Brummelstroete zal bij de  verhuizing van Gerrit Jan naar  Stadtlohn wel op zijn Duits gespeld zijn als: Te Brömmelstroet. Met deze  naam kwam zoon Frans later  (1909) weer terug naar Kotten om zich op de molen te vestigen. Vanaf die tijd wordt  de naam met een Umlaut (twee puntjes op de O)  geschreven.

Ziekenzaaltje en voormalig klooster Boxmeer (foto rechts)

Op deze foto staat weliswaar  ‘Kotten’ vermeld maar het is  echter niet de goede afbeelding  van de Kievit. Waarschijnlijk is het een foto die her en der in het land op ansichtkaarten gebruikt werd.

Gerhard Arnold Franz Te Brömmelstroet [964], zn. van Gerhard Te Brömmelstroet [2260] en Christine Elsing [2261],

geb. te Stadtlohn [Duitsland] op 17 jul 1878,

Molenaar,

ovl. (71 jaar oud) te Apeldoorn op 18 aug 1949, begr. te Winterswijk op 20 aug 1949,

☺3 tr. 1 (resp. 29 en 25 jaar oud) [285] te Winterswijk Winterswijk 1908/9 op 14 feb 1908

met Maria Francisca Kwak [72], dr. van Bernardus (Bernard) Kwak [62] (Wegwerker) en Johanna Maria Hösing [63] (Zonder), Vertrok op 8 mei 1903 naar Boxmeer.

geb. te Winterswijk op 16 jun 1882, ged. RK te Winterswijk op 16 jun 1882,

ovl. (44 jaar oud) te Winterswijk op 19 feb 1927, begr. te Winterswijk op 19 feb 1927.

Uit dit huwelijk 9 kinderen:

 

  1. Johan Bernard Jozef (Joep) [970],
    geb. te Winterswijk op 21 dec 1909,
    ovl. (86 jaar oud) op 9 aug 1996.


  2. Christina Hendrika Maria (Stina) [965],
    geb. te Winterswijk op 14 nov 1911,
    ovl. (79 jaar oud) op 25 dec 1990. Woonde in Duitsland.

  3. Wilhelm Heinrich Jozef [971],
    geb. te Winterswijk op 28 nov 1912,
    ovl. (6 weken oud) te Winterswijk op 14 jan 1913.

  4. Willem Bernard Jozef [968],
    geb. te Winterswijk op 6 feb 1914,
    ovl. (59 jaar oud) te Curitiba [Brazilië] op 25 sep 1973,
    ♥ r. (resp. 24 en 25 jaar oud) [719] op 8 okt 1938
    met Celia Born Da Silva [2264],
    geb. te Biguassu [Brazilië] op 14 apr 1913,
    ovl. (84 jaar oud) te Curitiba [Brazilië] op 17 feb 1998.
    Uit dit huwelijk 6 kinderen.

  5. Gerhard Hendrik Jozef [967],
    geb. te Winterswijk op 28 jul 1915,
    ovl. (65 jaar oud) te Winterswijk op 7 mei 1981 (Bidp),
    ♥ tr. 1. kerk.huw. (resp. ongeveer 34 en ongeveer 25 jaar oud) [286] in 1950
    met Johanna Petronella van Geldrop [973],
    geb. te Maarheeze op 15 okt 1924,
    ovl. (72 jaar oud) te Winterswijk op 2 jul 1997.
    Uit dit huwelijk 4 kinderen.

  6. Gerhard Wilhelm Jozef Bromell (Te Brömmelstroet) [2262],
    geb. te Winterswijk op 21 aug 1918,
    ovl. (79 jaar oud) op 25 feb 1998 (ongehuwd).
    Voerde in Australie naamswijziging door.

  7. Hendrik Johan Jozef (Broeder Phillippus) [969],
    geb. te Winterswijk op 13 dec 1920,
    ovl. (70 jaar oud) op 19 apr 1991.

  8. Herman Jozef Bromell(Te Brömmelstroet) [2263],
    geb. te Winterswijk op 27 jan 1922.
    Voerde in Australie naamswijziging door.

  9. Bernhard Jozef Bromell (Te Brömmelstroet) [966],
    geb. te Winterswijk op 22 dec 1923.
    Voerde in Australie naamswijziging door.


♥ tr. 2  [712] (resp. 49 en 42 jaar oud) (2) [712] te Winterswijk op 17 apr 1928

met Maria Rensing [2238],

geb. te Darup (D) [Duitsland] op 14 dec 1885.

Uit dit huwelijk 4 kinderen:

 

  1. Antonius Bernard Jozef [2498].
  2. Antonia Anna Maria [2499].
  3. Antonia Anna Maria [2500].
  4. Franciscus Johannes [2501].

 

 

Woonachtig op molen de Kievit (gesloopt in 1922) op Kotten H56. Nu Kottenseweg 137 (fam. Leemkuil). De molen heette in de familie de "Kwaksmölle" omdat eigenaar Franz met Maria Kwak (72) was getrouwd.. Alleen een bijgebouwtje staat er nog.

Van Brömmelstroet tot Bromell

De meeste informatie over het gezin te Brömmelstroet kwam binnen via Herman Bromell [2263], de op één na jongste zoon van molenaar Franz te Brömmelstroet [964] en Maria Kwak [72]. Hij emigreerde omstreeks 1954 naar Australië. Met veel plezier gaf hij antwoord op onze vragen.

Maria Franciska was de jongste dochter van Bernardus Kwak en Johanna Maria Hösing. Ze kreeg haar opleiding bij verschillende boeren in de omgeving en vertrok op 8 mei 1903 op 21-jarige leeftijd naar Boxmeer. Volgens het bevolkingsregister van Boxmeer woonde ze bij de zusters van Julie Postel, een congregatie van zusters die haar naam dankt aan de stichteres Julie Françoise Catherine Postel uit Normandië. Julie stichtte haar congregatie om mensen in nood bij te staan. In Nederland was dat voornamelijk de hulp aan bejaarden, zieken en onderwijs.

Maria is niet lang in Boxmeer gebleven. Op 7 september wordt ze uitgeschreven en vertrekt naar Bocholt in Duitsland.

‘Op 14 februari 1908 huwde Maria met Gerhard Arnold Franz te Brömmelstroet. Het paar kreeg uiteindelijk totaal 9 kinderen. Het gezin woonde in Kotten op nr. H 56. Daar stond toentertijd de molen de Kievit. Het huidige adres is: Kottenseweg 139.

De Kottense molen

In de Winterswijksche Courant van 21 september 1880 werd voor het eerst meldinggemaakt vande bouw  van de Kottensemolen. Men was in die dagen bezig om materiaal te verzamelen om in Kotten een nieuwe molen te bouwen. Gerrit Jan te Brummelstroete werd in 1840 in Kotten geboren. Hij was de zoon van een radmaker. Hij kreeg een opleiding als timmerman en molenbouwer en vestigde zich omstreeks 1871 in Stadtlohn. Hij bezorgde omstreeks november van dat jaar onder andere een schematische bouwtekening van de molen bij de gemeente Winterswijk. Voor zover bekend is dat de enige schets van de molen. Helaas is deze schets tot op heden niet teruggevonden. Ook zijn er geen foto’s gevonden.


De molen werd gebouwd en Willem Bolthof was de eerste molenaar. Hij woonde destijds op een boerderij in Henxel op huisnummer G 49. (Buurtschap onder Winterswijk). Deze boerderij heette De Kievit en het lijkt dus duidelijk dat deze naam meegenomen werd toen hij, als molenaar, naar de nieuwe molen in Kotten vertrok. Later werd zijn taak overgenomen door zoon Gerrit Willem Bolthof. Het was waarschijnlijk allemaal geen weelde, want op 20 juli 1886 werd de nog maar 15 jaar oude molen in de Winterswijksche Courant per advertentie aangeboden om te worden gesloopt. Op de een of andere manier ging de sloop niet door. Waarom is niet duidelijk. Misschien zagen ze toch nog exploitatiemogelijkheden.


advertentie
Winterswijksche Courant 1886


Na Gerrit Willem Bolthof werd Gerhard Arnold Franz te Brömmelstroet in 1909 de nieuwe eigenaar. De molen kreeg in de volksmond de naam: ‘de mölle van Franz’ en niet zoals zo vaak in de familie Kwak wordt beweerd ‘de Kwaksmölle’. Wellicht dat men die benaming onderling wel eens gebruikte, maar de eigenlijke Kwaksmölle staat in Varsseveld.


Op de molen werd graan gemalen voor de boeren in de omgeving, maar er was ook een winkel en een broodbakkerij. Er moest keihard gewerkt.


Herman:
“Mijn moeder had vrijwel altijd twee kinderen waar op gelet moest worden. Een op  de arm en één in de buik.Geen wonder dat ze niet oud is geworden. Ze had toch al niet zo’n geweldige gezondheid. Mijn moeder was een strenge vrouw. Ik was 5 jaar toen mijn moeder op19 februari 1927 overleed. Ze stierf vermoedelijk aan tetanus volgens de dokter.“


Maria Kwak baarde negen kinderen. Op onderstaande foto, die waarschijnlijk werd  gemaakt ter gelegenheid van het tweede huwelijk van Franz te Brömmelstroet staat het hele gezin.


Na het overlijden van Maria trouwde Frans voor de tweede keer op 17 april 1928. Nu met Maria Rensing. Ze was afkomstig uit het dorp Darup (Duitsland) en geboren op 14 december 1885. Maria Rensing kreeg van Frans nog vier kinderen te weten: Antonius Bernard Jozef [2594], Antonia Anna Maria [2595], Antonia Anna Maria [2596] en Franciscus Johannes [2597].


Herman:

“Alle kinderen bezochten de school in het Duitse Oeding. Die was namelijk Rooms en dat was veel beter in de ogen van mijn ouders.”


De omgang met de Duitsers over de grens was erg goed. In ieder geval was de taal, het Achterhoeks dialect en het Plat Duuts vrijwel hetzelfde, dus de verstaanbaarheid was geen probleem. Over en weer waren er ook veel huwelijken en het was dan ook heel normaal dat men dan de grens over stak omertegaanwonen.


Op 15 juli 1921, ruim dertig jaar na de eerste poging om de molen op te ruimen, wordt deze voor de tweede keer in de krant gezet om gesloopt te worden. De sloop ging nu wel door. Volgens zeggen stond de molen toen al geruime tijd stil en was erg vervallen. Vooral de wieken waren sterk gehavend. Toen de molen uiteindelijk in 1922 was gesloopt was er alleen nog een motorische maalderij die nog een tijd door Te Brömmelstroet werd doorgezet. De economische crisis leidde uiteindelijk tot het einde van de maalderij en ook tot een breuk in de relatie tussen Te Brömmelstroet en de familie Kwak. Er werd in die tijd volop gespeculeerd met de Duitse marken omdat die in eerste instantie nogal in waarde fluctueerden.

Bidprentje Maria Kwak

vlnr. achtersterij:

Gerhard [967], Bernard [970],  Willem [2262],

voor:

Christina [965], Herman  [2263], Maria Rensing [2238],  Bernard Jozef [966], Franz te Brömmelstroet, Johan [970],  Hendrik [969]

In één van zijn brieven zegt Herman daarover:

“Het faillissement van de molen en de maalderij werd veroorzaakt door de economische crisis. Neef Johannes Gerhard Kwak overreedde toen mijn vader om ook met de speculaties mee te doen. De winst zouden ze samen delen. Mijn vader had namelijk nogal wat geld verdiend met het exporteren van graan naar Duitsland en hij deed mee met 12.000 gulden (toentertijd circa 20.000 Mark). Uiteindelijk verloren ze al het geld en mijn vader en moeder gaven Gerhard Kwak de schuld. Ons gezin leefde een tijdlang van wat spaarcentjes. De restanten van ons bedrijf werden op 8 juli 1938 aangekocht door G.W. Leemkuil uit de Brinkheurne. Die voldeed de schulden. Mijn vader restte alleen nog de werkverschaffing.”

Advertentie afbraak circa 1921
                           

Bidprentje van Franz te Brömmelstroet

De voormalige maalderij staat nog langs de Kottenseweg in Winterswijk

De kinderen hadden desondanks regelmatig contact met de rest van de familie. Zo gingen ze vaak op visite bij hun neven Otto, Karel en Gerrit.


Zoon Herman vertelt:
“Met slager Gerrit had ik een speciale band. Ik was in die tijd verwarmingsmonteur, eerst bij de firma Kappers in Winterswijk en later bij Polman in Zevenaar. Toen ik, na mijn huwelijk met Els Schutten, daarheen wilden verhuizen had ik veertien dagen vakantie en besloot Gerrit met een stel klusjes te helpen. Er moest een ‘properhek ’(uitkloprek voor vloerkleden) en een waslijn gemaakt worden. Daarbij kreeg ik het stalen uiteinde van de draad in het oog. Ik moest meteen naar het ziekenhuis waar ik werd geopereerd. Na een paar dagen ben ik weggelopen, in mijn ochtendjas, want ze wilden mijn oog verwijderen. Gerrit zorgde toen voor een second opinion bij een specialist in Zutphen. Uiteindelijk hielp het niet, omdat het oog in Winterswijk was verknoeid, maar tot op heden ben ik hem dankbaar voor de ondernomen actie.” 


Franz te Brömmelstroet overleed op de 18e augustus 1949. Niet al zijn kinderen zullen dat hebben meegemaakt. Ze waren uitgezworven over de hele wereld.


De familie te Brömmelstroet is namelijk een reislustige familie. In de loop der jaren zijn verschillende kinderen uit het gezin namelijk vertrokken naar verre oorden. Bernard vertrok naar Brazilië, Christina naar Duitsland en de broers Hendrik en Jozef vertrokken naar Australië. Ook informant Herman vertrok met zijn jonge vrouw Els Schurink en hun zoon Noel, in 1954 naar Australië omdatde vooruitzichten in Nederland niet echt rooskleurig waren. Ze gingen naar Mackay in Queensland waar twee broers van Herman al woonden en werkten in het suikerriet. Uiteindelijk kochten ze daar een eigen ranch waarop ze zich specialiseerden in suikerriet en bananen.


Het is leuk om te vertellen dat de familie Te Brömmelstroet in Australië haar naam veranderd heeft. De Aussies waren namelijk niet in staat om de naam fatsoenlijk uit te spreken. Hun naam werd daar verbasterd tot “Bromell”. Uiteindelijk is op een later tijdstip de familienaam aangepast. Dat is in Australië geen probleem wanneer een respectabele burger een verklaring aflegt. De plaatselijke drogist waarmee de familie goede banden had deed dat en zo gaat deze, van oorsprong Duits/Kottense familie gaat nu door het leven als Bromell.

Broeder Philippus en Johan

Foto:

Broeder Philippus voorste rij 3e van rechts

Maria De Lourdes Brömmelstroet

[2264] uit Brazilië


Broeder Phillippus

Een voor veel familieleden bekende persoonlijkheid was broeder Philippus, de kloosternaam van Hendrik Johan Jozef. Hij leefde bij de Franciscanen in het klooster in Blijerheide in Kerkrade en kwam, in latere jaren, nog regelmatig in Winterswijk. Hij gaf als leraar timmeren les aan de jongens van het jongenspensionaat dat bij het klooster hoorde. Hij bleef het contact met verschillende Kwaks onderhouden. Ten tijde van de verhuizing van Gerrit Kwak naar zijn nieuwe slagerij ging er ook een grote verhuisdoos mee met boeken en ander eeigendommen van Philippus.


Nu het reizen, de laatste decennia, veel gemakkelijker is geworden, bezoeken de nazaten van Maria Kwak bij tijd en wijle de geboortegrond van hun voorouders. Zo ook Maria De Lourdes (Lula) Brömmelstroet (1941), de dochter van Willem te Brömmelstroet die jaren geleden naar Brazilië emigreerde. Het verleden blijft trekken.


Uit de correspondentie met de familie Bromell in Australie

Herman Bromell en Els Schurink









vlnr. staand: Billy,  Maryann, Noel, Paul, Peter 
zittend: Els en Herman

Femielie

 

Webmaster Gerhard Kwak

 

Website van de Achterhoekse & Twentse families Kwak, Elschot, ten Thij en Goossen.

 

Neem contact op met:

 

Adres: Wielseweg 3-57, 3896 LA Zeewolde

Email: g.kwak@kpnmail.nl

 

© 2018 - 2020 Gerhard Kwak, Zeewolde.  All Rights Reserved